www.gujaratindia.com - Official Portal of Gujarat Government

મુખ્‍ય
કામગીરી

મુખપૃષ્ઠમુખ્‍ય કામગીરી

ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર પ્રોજેક્‍ટ અને પહેલ



ગુજરાતના મહત્‍વાકાંક્ષી પ્રોજેક્‍ટ
૧. દિલ્‍હી-મુંબઈ ઈન્‍ડસ્‍ટ્રીઅલ કોરિડોર અને ધોલેરા સ્‍પેશ્‍યલ ઈનવેસ્‍ટમેન્‍ટ રિજન
ર. દહેજ પેટ્રોકેમિકલ અને પેટ્રોલિયમ ઈન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ રિજન(પીસીપીઆઈઆર)
૩. અમદાવાદ અને ગાંધીનગર માટે મેટ્રો રેલ સિસ્‍ટમ. રેલવે આધારિત શહેરી પરિવહન પ્રોજેક્‍ટ
૪. ગુજરાત ફાઈનાન્‍સ ટેક સિટિ(ગીફટ)

ગુજરાત સરકારે વાયેબીલિટી ગેપ ફંડીંગ સ્‍કીમ શરુ કરી છે. ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર પ્રોજેક્‍ટમાં વાયેબીલિટી ગેપ વચ્‍ચેનું અંતર નાબુદ કરવા માટે રાજ્‍યએ આ અનોખી પહેલ કરી છે.

ગુજરાતમાં વિકસી રહેલી માળખાકીય સુવિધા :
શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે માળખાગત સુવિધા
માળખાકીય સુવિધાઓ
વીજ અને ઉર્જાક્ષેત્રે માળખાકીય સુવિધાઓ
જળક્ષેત્રે માળખાકીય સુવિધાઓ
ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે માળખાગત સુવિધાઓ
ગ્રામ્‍ય અને શહેરી વિકાસ
ટેલિકમ્‍યુનિકેશન અને ઈન્‍ફર્મેશન ટેકનોલોજી
પ્રવાસન

ગુજરાત હંમેશા માનતું આવ્‍યું છે કે આર્થિક-સામાજિક વિકાસમાં ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચરની મહત્‍વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. દેશમાં ગુજરાત જ એક માત્ર એવું રાજ્‍ય છે જેને પબ્‍લીક પ્રાઈવેટ પાર્ટનરશીપ માટે લીગલ ફ્રેમવર્ક ( ન્‍યાયિક માળખું) બનાવ્‍યું. ગુજરાત માત્ર લીગલ ફ્રેમવર્ક બનાવીને સંતોષ માન્‍યો હોય તેવું પણ નથી. રાજ્‍યએ ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ક્ષેત્રના વિકાસને વેગવંતો બનાવવા માટે ગુજરાત ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ડેવલપમેન્‍ટ બોર્ડ(જી.આઈ.ડી.બી)ની પણ રચના કરી છે.

સને ૧૯૯૫માં જીઆઈડીબી રચાયું. સને ૧૯૯૯માં ગુજરાત ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ડેવલપમેન્‍ટ (જીઆઈડી) એક્‍ટ, ૧૯૯૯ ઘડી કાયદાનું સ્‍વરૂપ આપવામાં આવ્‍યું. જીઆઈડી એક્‍ટના કારણે ડેવલપર્સની પસંદગી માટે પારર્દશી અને નિષ્‍પક્ષ માળખું રચાયું. આ માળખાની રચનાને પગલે રાજ્‍યમાં ડેવલપર્સની પસંદગી, સ્‍પર્ધાત્‍મક હરાજી (કોમ્‍પીટેટિવ બિડીંગ) અથવા પ્રત્‍યક્ષ મંત્રણાના આધારે થાય છે. જો કે આ મંત્રણા માટે પણ નક્કી કરાયેલા ચોક્કસ ધોરણોને અનુસરવામાં આવે છે. રાજ્‍યમાં માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ માટેના પ્રોજેક્‍ટના અમલીકરણ અને તે માટે જરૂરી એજન્‍સીઓ સાથે સંકલન સાધવા માટેની સ્‍વતંત્રતા જીઆઈડીબીને આપવામાં આવી છે.

ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રકચરના વિકાસ અને ખાનગીકરણની દિશામાં ગુજરાત દેશનું નેતૃત્ત્વ કરી રહ્યુ છે. ગુજરાતે ખાનગી ભાગીદારીના સહયોગથી બંદર, રસ્‍તા, રેલવ, હાઈડ્રો ઈલેક્‍ટ્રીક પ્રોજેક્‍ટ વગેરેમાં અદભૂત વિકાસ સાધ્‍યો છે.

ફેક્‍ટોપીડિયા:
દેશમાં સૌથી મોટું ખાનગી બંદર વિકસાવવાનું શ્રેય ગુજરાતને ફાળે જાય છે.
ગુજરાતના ૪૦ નાના બંદરો છે. જેમાં ઘણા ખાનગી બંદરો તરીકે વિકાસ પામ્‍યા છે. દેશમાં ખાનગી બંદરો દ્વારા નિકાસ થતા કુલ કાર્ગોના કામકાજોનો ૮૦ ટકા હિસ્સો માત્ર ગુજરાતના બંદરો દ્વારા જ થાય છે.
દેશનું એક માત્ર કેમિકલ પોર્ટ અને બે એલ.એન.જી ટર્મિનલ વિકસાવવાનું ગૌરવ ગુજરાત ધરાવે છે. આ બંદરો પબ્‍લીક પ્રાઈવેટ પાર્ટનરશીપ હેઠળ વિકસાવવામાં આવ્‍યા છે.
ગુજરાતમાં પ્રાઈવેટ ડેવલપર્સે બે હવાઈપટ્ટી (એર સ્‍ટ્રીપ્‍સ) વિકસાવી છે.
ગુજરાતમાં રેલવે અને રોડ બી.ઓ.ટી- બી.ઓ.ઓ.ટી ધોરણે વિકસાવવામાં આવ્‍યા છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જીઆઈડીબી અને રાજ્‍ય સરકારની એજન્‍સીઓએ પબ્‍લીક પ્રાઈવેટ પાર્ટનરશીપ (પીપીપી)ના ધોરણે પ્રોજેક્‍ટ વિકસાવવામાં સફળતા હાંસલ કરી છે. આ ક્ષમતાઓને વિકસાવવા માટે વર્કશોપ અને ટ્રેનિંગ દ્વારા સતત પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસ માટે અપનાવવામાં આવેલા પબ્‍લીક પ્રાઈવેટ પાર્ટનરશીપ મોડલનો સોશ્‍યલ ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચરના વિકાસમાં ઉપયોગ કરવા રાજ્‍ય સરકાર આતુર છે.

પીપીપી મોડેલ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ ભૌતિક માળખાગત સુવિધા:
ઝુંપડાઓના પુનઃ વસવાટ પાણી વ્‍યવસ્‍થાપન
મલ્‍ટીલેવલ પાર્કીંગ બસ ટર્મિનલ
પ્રવાસન યોજના દવાખાના
શિક્ષા કેન્‍દ્રો અન્‍ય

રાજ્‍યમાં ભૌતિક અને ઔદ્યોગિક માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ માટે શ્રેણીબદ્ધ પ્રોજેક્‍ટ હાથ ધરવામાં આવ્‍યા છે. આ જ રીતે રાજ્‍યએ સામાજિક ક્ષેત્રમાં પણ પબ્‍લીક પ્રાઈવેટ પાર્ટનરશીપ મોડલ અપનાવી વિવિધ પ્રોજેક્‍ટ હાથ ધર્યા છે. ગુજરાતમાં ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ક્ષેત્રના વિકાસ અંગે ઉડીને આંખે વળગે તેવી મહત્‍વની બાબત એ છે કે આ ક્ષેત્ર માટે રાજ્‍યએ વ્‍યવસ્‍થિત રીતે લાંબાગાળાનું આયોજન હાથ ધર્યુ છે. ગુજરાતે માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ માટે બ્‍લુપ્રિન્‍ટ ફોર ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ઈન ગુજરાત-૨૦૨૦(બીગ-૨૦૨૦) ના નામે દસ્‍તાવેજ તૈયાર કર્યો છે. આ ક્ષેત્રમાં ૨૦૨૦ સુધીમાં વિવિધ પ્રોજેક્‍ટ માટે અંદાજે ૧૨ લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણનો અંદાજ છે.

રાજ્‍ય સરકારનો નિર્ધાર છે કે ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ક્ષેત્રે ગુજરાતને વિકસિત દેશોની હરોળમાં મુકવું. આ પગલાંઓનો મુળભુત ઉદ્દેશ રાજ્‍યનો દરેક પ્રદેશ અને નાગરિક લાભાન્‍વિત બને તે છે.

પ્રવાસન

ગુજરાત સહેલાણીઓ માટે સ્‍વર્ગ છે. ગુજરાતનો સમૃદ્ધ સાંસ્‍કૃતિક વારસો સહેલાણીઓને હંમેશા આકર્ષતો રહ્યો છે. આ ઉપરાંત રાજ્‍યના પ્રવાસન ક્ષેત્રના વિકાસ માટે સરકારે ઘણા મહત્‍વપૂર્ણ કદમ ઉઠાવ્‍યા છે. આ ક્ષેત્રમાં મૂડીરોકાણને આકર્ષવા માટે રાજ્‍ય કૃતસંકલ્‍પ છે. રાજ્‍ય સરકાર એ વાત સુપેરે જાણે છે કે પ્રવાસનક્ષેત્રના કારણે જે તે વિસ્‍તારમાં સ્‍થાનિક રોજગારી માટે તકો ઊભી થાય છે અને તેથી જ રાજ્‍ય સરકાર દ્વારા આ ક્ષેત્રના વિકાસને પ્રાથમિક આપી રહી છે.

વિકાસ પામી રહેલા ગુજરાતના પ્રવાસન સ્‍થળો (૨૦૦૯):

માંડવી-કચ્‍છ
ધોળાવીરા- કચ્‍છ
સાસણગીર અને સોમનાથ- જૂનાગઢ
ચાંપાનેર- પંચમહાલ
દ્વારકા -જામનગર
સુરત અને વડોદરામાં કન્‍વેશન સેન્‍ટરનો વિકાસ કરવો

પ્રવાસન સ્‍થળો સુધી પહોંચવા માટે નવી હવાઈપટ્ટીઓ વિકસાવવી

રાજ્‍યમાં આયોજનબદ્ધ રીતે પ્રવાસન વિકાસ થાય તે માટે ૩૭ સ્‍થળો નક્કી કરવામાં આવ્‍યા છે, તેમ જ ૨૧ કરોડના ખર્ચે ૨૪ ઈકો ટુરિઝમ પ્રોજેક્‍ટ હાથ ધરાયા છે. આ પ્રોજેક્‍ટમાં ઈકો-ટ્રેઈલ, જંગલ સ્‍ટે (જંગલમાં રાત્રિ-રોકાણ) અને ડેઝર્ટ સફારીનો સમાવેશ થાય છે.
ટેલિકમ્‍યુનિકેશન અને ઈન્‍ફર્મેશન ટેકનોલોજી

ટેલિકમ્‍યુનિકેશન અને ઈન્‍ફર્મેશન ટેકનોલોજીએ જાહેર સેવાઓને વધુ લોકભોગ્‍ય બનાવવામાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી છે. રાજ્‍યએ વિકાસ પ્રક્રિયામાં નવી ટેકનોલોજીનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કર્યુ છે. ગુજરાત સરકારે ઈન્‍ફર્મેશન અને કમ્‍યુનિકેશન ટેકનોલોજી(આઈસીટી)નો ઉપયોગ કરી નાગરિક સુવિધાઓ વધુ ઝડપી અને સસ્‍તી બનાવી છે. આ ટેકનોલોજીના કારણે સરકારી યોજનાઓ અને જરૂરી માહિતી નાગરિકને ઘરઆંગણે ઉપ્‍લબ્‍ધ બની રહી છે. દેશમાં ગુજરાત એવું પ્રથમ રાજ્‍ય છે જેણે નગરપાલિકાઓ અને મહાનગરપાલિકાઓમાં ઈ-ગર્વનન્‍સ સિસ્‍ટમ દાખલ કરી.
 
રાજ્‍ય સરકારે ઈ-ગવર્નન્‍સના પ્રોત્‍સાહન માટે રચનાત્‍મક અને પરિણામલક્ષી નીતિઓ અપનાવી છે. રાજ્‍ય સરકારના સાયન્‍સ અને ટેકનોલોજી ડિપાર્ટમેન્‍ટના પ્રયાસોથી ઈ-ગવર્નન્‍સ પ્રોજેક્‍ટ સફળતાપૂર્વક ચાલી રહ્યો છે, આમ આ વિભાગ સરકાર અને નાગરિક વચ્‍ચે સેતરૂપ ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે. આ પગલાઓના કારણે રાજ્‍ય વધુ પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ બન્‍યું છે.
 
ગુજરાત સરકારની આઈ.ટી.પોલીસી (૨૦૦૬-૨૦૧૧)ના ઈ-રેડીનેસની પહેલ દેશના અન્‍ય રાજ્‍યો માટે માર્ગદર્શક બનશે. સ્‍વતંત્ર એજન્‍સીઓએ હાથ ધરેલા અભ્‍યાસ પ્રમાણે ઈ-રેડીનેસમાં ગુજરાત દેશના ટોચના પાંચ રાજ્‍યોમાં સ્‍થાન પામે છે. ગુજરાતની નેટવર્ક પોલીસી, ઈ-ગવર્નન્‍સ, નેટવર્ક લર્નિંગ, નેટવર્ક એક્‍સેસ અને નેટવર્ક સોસાયટી જેવા પગલાંઓ સર્વત્ર પ્રસંશા પામ્‍યા હતા.
ગ્રામીણ અને શહેરી વિકાસ

રાજ્‍ય સરકાર શહેરી અને ગ્રામીણ વિકાસનું સંતુલન જળવાય તે દિશામાં કાર્યરત છે.
 
ગુજરાતનું અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે તેના પગલે રાજ્‍યમાં શહેરીકરણ અને આધુનિકીકરણની પ્રક્રિયા તેજ બની છે. રાજ્‍ય સરકારે નવી બનેલી ૧૭ નગરપાલિકાઓને અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને જામનગર જેવા મહાનગરોમાં ભેળવી દીધી છે. આ નગરપાલિકાઓને મહાનગરોમાં ભેળવી દેવા પાછળનો ઉદ્દેશ શહેરી વિકાસમાં એકસૂત્રતા લાવવાનો છે. આ પગલાંના કારણે પાણી પુરવઠો, ગટર વ્‍યવસ્‍થા, રોડ, મેટ્રો રેલવે અને અન્‍ય સામાજિક સેવાઓનો વિકાસ થશે.
 
રાજ્‍ય સરકારે આ પ્રોજેક્‍ટ માટે વિશ્વ બેંક પાસેથી નાણાકીય સહાયની પણ માગણી કરી છે. રાજ્‍ય સરકારે ભાવનગર, જામનગર, જૂનાગઢ અને વેરાવળ જેવા શહેરોમાં માળખાગત સુવિધાઓ વિકસાવવા પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કર્યુ છે જેથી આ વિસ્‍તારોમાં ઔદ્યોગિક મૂડીરોકાણને આકર્ષી શકાય.
 
રાજ્‍ય સરકારે અમદાવાદ શહેરમાં બે મેગા પ્રોજેક્‍ટ અમલી બનાવવાનું નક્કી કર્યુ છે. અમદાવાદ શહેરની જાહેર પરિવહન સુવિધા માટે ‘અમદાવાદ બસ રેપિડ ટ્રાન્‍ઝિટ સિસ્‍ટમ'(બીઆરટીએસ) શરુ કરવામાં આવી છે, જ્‍યારે અમદાવાદ અને ગાંધીનગર શહેરની પરિવહન સુવિધાને ધ્‍યાનમાં રાખી ‘મેટ્રો રેલવે'નું આયોજન હાથ ધરવામાં આવ્‍યું છે. આ બંને પ્રોજેક્‍ટ આર્થિક રીતે પરવડે તેવા બને તે હેતુથી તે તબક્કાવાર અમલી બનશે. આ પ્રોજેક્‍ટના કારણે આ શહેરોમાં ટ્રાફિકનો પ્રશ્ન હળવો બનશે.
 
રાજ્‍ય સરકાર, ગુજરાત ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર ડેવલપમેન્‍ટ બોર્ડ, અમદાવાદ મ્‍યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને અમદાવાદ અર્બન ડેવલપમેન્‍ટ ઓથોરિટીએ સાથે મળીને બસ રેપિડ ટ્રાન્‍ઝિટ સિસ્‍ટમ(બીઆરટીએસ) પ્રોજેક્‍ટને સફળ બનાવ્‍યો છે. બીઆરટીએસનું કુલ નેટવર્ક ૩૮૦ કિલોમીટર છે, જે પૈકીનું વીસ ટકા કામ ઓગસ્‍ટ, ૨૦૦૭માં પૂર્ણ થયું હતું, ૨૦૧૦ સુધીમાં આ પ્રોજેક્‍ટ પૂર્ણ થશે તેવો અંદાજ છે.
 
ડાયમંડ સિટી- સુરતમાં જાહેર પરિવહન માટે ‘કેનાલ બેઝ્‍ડ ટ્રાન્‍ઝિટ કોરીડોર' બને તેવું સ્‍વપ્ન રાજ્‍ય સરકારે સેવ્‍યું છે. સુરત શહેરના એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી ૩૦ કિલોમીટર લાંબી કેનાલ બનાવાશે. આ ‘કેનાલ બેઝ્‍ડ ટ્રાન્‍ઝિટ કોરીડોર'ના કારણે શહેરમાં ટ્રાફિકમાં મોટી રાહત થશે. કેનાલની બંને બાજુ રોડ અને રેલવે કોરીડોર વિકસાવવામાં આવશે જેથી શહેરનો આયોજનબદ્ધ વિકાસ થશે.
 
પરંપરાગત રીતે વપરાતા ડિઝલ અને પેટ્રોલ જેવા ઈંધણના સ્‍થાને હવે કોમ્‍પ્રેસ્‍ડ નેચરલ ગેસ(સીએનજી)નો વપરાશ વધારવામાં આવશે. આ ઈંધણના કારણે ગ્રાહકોની સલામતી અને સુરક્ષા વધશે. સ્‍વચ્‍છ અને પ્રદૂષણમુ્‌કત વાતાવરણ માટે રાજ્‍ય સરકાર કટિબદ્ધ છે અને તેની આ પ્રતિબદ્ધતાના ભાગરૂપે જ રાજ્‍ય સરકારે તમામ બસ અને ઓટો રિક્ષામાં સી.એન.જીનો વપરાશ વધે તેવું વાતાવરણ સર્જ્‍યુ. રાજ્‍ય સરકારે સી.એન.જી માટે જરૂરી માળખું ઊભું કરવા જાહેર અને ખાનગી કંપનીઓની પણ મદદ લીધી છે.
ઔદ્યોગિક ઈન્‍ડસ્‍ટ્રીઅલ ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચર

ગુજરાત ઈન્‍ડસ્‍ટ્રીઅલ ડેવલપમેન્‍ટ કોર્પોરેશન(જીઆઈડીસી)એ રાજ્‍યમાં ૧૬૮ ઔદ્યોગિક વસાહતો સ્‍થાપી છે, આગામી સમયમાં વધુ ૧૦૬ ઔદ્યોગિક વસાહતો ઉભી થશે. વૈશ્વિક વ્‍યાપારને ધ્‍યાનમાં લઈ રાજ્‍યએ કંડલા અને સુરતમાં સ્‍પેશ્‍યલ ઈકોનોમિક ઝોન(એસઈઝેડ) સ્‍થાપ્‍યા છે, જ્‍યારે ગાંધીનગરમાં સોફટવેર ટેકનોલોજી પાર્ક બનાવ્‍યો છે. જીઆઈડીસી સુરતમાં એપેરલ પાર્ક બનાવવાની યોજના ધરાવે છે. આ ઉપરાંત જીઆઈડીસીએ દહેજમાં ઈન્‍ડિસ્‍ટ્રીઅલ પાર્ક બનાવ્‍યો છે. આ પાર્કમા અદ્યતન સુવિધાયુક્‍ત પેટ્રોકેમિકલ કોમ્‍પલેક્ષ બનાવવામાં આવ્‍યું છે. આ પાર્ક ખાનગી હવાઈપટ્ટી(પ્રાઈવેટ એરસ્‍ટ્રીપ), કચરાના નિકાલની સુવિધા, લિક્‍વીડ કેમિકલ પોર્ટ અને રેલવે લાઈન જેવી સુવિધાઓથી સજ્જ છે.
 
રાજ્‍યમાં મૂડીરોકાણને આકર્ષવા માટે રાજ્‍ય સરકારે ઔદ્યોગિક વસાહતોને મરામત તેમ જ આધુનિકીકરણ માટે પુરતી સ્‍વાયત્તતા આપી છે. ઔદ્યોગિક વસાહતોને આધુનિકીકરણ માટે નાણાકીય સહાય પણ કરવામાં આવી રહી છે. રાજ્‍યમાં ઔદ્યોગિક વસાહતોમાં નવા ઉદ્યોગોને સ્‍થાપવા માટે ટેક્ષ હોલિડે, સ્‍ટેમ્‍પ ડયૂટી અને રજિસ્‍ટ્રેશન ફીમાં રાહત જેવી સવલતો પુરી પાડવામાં આવે છે.
જળ

સન ૨૦૧૦ સુધીમાં ગુજરાત સરકાર રાજ્‍યની ૭૫ ટકા વસ્‍તીને વોટર ગ્રીડથી પાણી પુરુ પાડવાનું આયોજન ધરાવે છે. રાજ્‍યએ વોટર ગ્રીડ ઉપરાંત ભૂગર્ભજળની નીચા જતા તળને ઊંચા લાવવા માટે પણ જનઆંદોલન ઊભું કર્યુ છે. આ જનઆંદોલન હેઠળ રાજ્‍યએ
 
૮૭,૧૭૯ ચેક ડેમ( ચેકડેમમાં નાની નદી અને વોકળા પર બંધપાળા કરી પાણી રોકવામાં આવે છે)
૩૫,૩૭૯ બોરીબંધ( કોથળામાં રેતી ભરી બોરીબંધ બનાવવામાં આવે છે)
૧,૩૦,૨૬૨ ખેત તલાવડી
૫,૫૫૧ તળાવ ઊંડા કરવામાં આવ્‍યા.
 
રાજ્‍ય સરકારે જળસંગ્રહ થકી કિસાનો સમૃદ્ધ બને અને સંગ્રહ થયેલા પાણીના વહેંચણીના મુદ્દે મતભેદો ન સર્જાય તે માટે સને ૨૦૦૭માં વિધાનસભામાં ગુજરાત વોટર યુઝર્સ પાર્ટીસીપેટરી ઈરિગેશન મેનેજમેન્‍ટ બિલ પસાર કર્યુ. આ બિલની જોગવાઈ મુજબ કેનાલના પાણીનો ઉપયોગ કરવા ઈચ્‍છતા ખેડૂતોએ વોટર યુઝર્સ એસોસિએશન બનાવવા પડશે. આમ, સરકારે જળવ્‍યવસ્‍થાપનમાં પણ લોકભાગીદારીનું તત્ત્વ જળવાય તેનું ખાસ ધ્‍યાન રાખ્‍યું છે.
વીજક્ષેત્ર

વીજળી એ ઉદ્યોગોનો પ્રાણ છે. ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે અનિવાર્ય વીજળી જેવી પ્રાથમિક જરુરિયાતની બાબતે ગુજરાત નસીબદાર છે. રાજ્‍યમાં વ્‍યવસાયિકોને પુરતા પ્રમાણમાં વીજળી મળી રહે છે. તેમ છતાં ગુજરાતે વીજળીના પ્રશ્નને કદી હળવાશથી લીધો નથી. રાજ્‍ય વીજઉત્‍પાદન, વીજવહન અને વીજવિતરણ વ્‍યવસ્‍થા સુધારવા માટે સતત કાર્યરત રહ્યું છે. રાજ્‍ય સરકારે અનેક સ્‍તર પર કામ કર્યુ. વીજક્ષેત્રે દુરોગામી અસરો ધરાવતા સુધારાઓ કરતાં રાજ્‍ય સરકારે પાવર ટેરિફ સ્‍ટ્રક્‍ચરને રેશનલાઈઝ કર્યુ છે. આ ઉપરાંત બિનપરંપરાગત સ્ત્રોત થકી વીજઉત્‍પાદનને પ્રોત્‍સાહિત કરવાનું મહત્‍વનું કાર્ય કર્યુ છે. ‘ત્રેવડ એ ત્રીજો ભાઈ' આ કહેવતને સાર્થક કરતાં રાજ્‍ય દ્વારા વીજબચત માટે સતત પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. રાજ્‍ય સરકારની વીજકંપનીઓ વીજગ્રાહકોને ગુણવત્તાયુક્‍ત સેવા આપી રહી છે.
 
ગુજરાત ભારતમાં કુદરતી ગેસનું સૌથી મોટું ઉત્‍પાદક રાજ્‍ય છે. આખા રાજ્‍યમાં ગેસ ગ્રીડ ઉભી કરી વીજમથકોમાં ગેસ પુરો પાડી વીજઉત્‍પાદન ક્ષમતા વધારવાનુ પણ આયોજન હાથ ધરાયું છે. આ ગ્રીડમાં દહેજમાં ઊભા થયેલા એલ.એન.જી ટર્મિનલનો ગેસનો પણ ઉપયોગ કરાશે.
 
૨૦૧૦માં દેશની કુલ ઉર્જા જરૂરિયાતમાંથી ૨૦ ટકા હિસ્‍સો કુદરતી ગેસ પુરો પાડશે. હવે જ્‍યારે ગુજરાત દેશનું સૌથી મોટું ગેસ ઉત્‍પાદક રાજ્‍ય છે ત્‍યારે દેશની આ ઉર્જા જરૂરિયાતમાં ગુજરાત પાયાની ભૂમિકા ભજવશે.
માળખાકીય સુવિધા

ગુજરાત પાસે ૧,૬૦૦ કિલોમીટર લાંબો દરિયાકાંઠો છે. આ દરિયાકાંઠે ૧ મુખ્‍ય, ૨ મધ્‍યમકક્ષાના અને ૨૯ નાના બંદર આવેલા છે. આ બંદરો દેશના પોર્ટ ટ્રાફિકનો ૮૦ ટકા હિસ્‍સો ધરાવે છે.
 
ગુજરાત રાજ્‍ય દેશમાં એકમાત્ર એવું રાજ્‍ય છે જેને બંદર માટે સ્‍વતંત્ર નીતિ ઘડી. આ નીતિના કારણે રાજ્‍યના દરિયાકાંઠે ઔદ્યોગિક વિકાસ, વીજઉત્‍પાદન અને માળખાગત સુવિધાઓને વેગ મળશે. દેશમાં ખાનગી બંદરના બાંધકામને સૌ પ્રથમ મંજૂરી ગુજરાતે આપી હતી.
 
દેશના બંદરો પર હેન્‍ડલ થતા કાર્ગોમાંથી વીસ ટકા કાર્ગો માત્ર ગુજરાતના બંદરેથી હેન્‍ડલ થાય છે. ભારતના સૌથી મોટા બંદર કંડલાએથી ૨૦૦૩-૦૪ના વર્ષમાં ૪૧.૫ મિલિયન કાર્ગો હેન્‍ડલ થયો હતો. સૌરાષ્‍ટ્રનું પીપાવાવ બંદર અને કચ્‍છના મુંદ્રામાં આવેલું અદાણી પોર્ટ બિલ્‍ડ ઓન ઓપરેટ, ટ્રાન્‍સફર ધોરણે વિકસાવવામાં આવ્‍યા છે. કચ્‍છના મુંદ્રા બંદર પર મોટા જહાજો લાંગરવાની ક્ષમતા છે, જ્‍યારે દહેજ બંદર દેશનું એકમાત્ર એવું બંદર છે જે કેમિકલની આયાત-નિકાસ કરી શકે છે. એવો અંદાજ છે કે સને ૨૦૧૫ સુધીમાં દેશમાંથી આયાત-નિકાસ થતા કુલ માલ પૈકીનો ૩૯ ટકા માલ ગુજરાતના બંદરો પરથી આયાત-નિકાસ થશે.
 
ગુજરાતમાં ૭૪,૦૦૦ કિલોમીટરનું રોડ નેટવર્ક છે, જ્‍યારે રેલવેનું નેટવર્ક ૫,૩૧૦ કિલોમીટર છે. આ બંને નેટવર્ક એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે જેના કારણે પરિવહન વ્‍યવસ્‍થા વધુ સુદ્રઢ બની ચૂકી છે.
 
રાજ્‍યમાં ઘરેલું અને ઔદ્યોગિકક્ષેત્રમાં પાણીનો પુરતો જથ્‍થો પ્રાપ્ત છે. તેમ છતાં રાજ્‍યએ જળ સંસાધનના વિકાસ અને વપરાશ માટે આયોજન હાથ ધર્યુ છે.
 
સરદાર સરોવર પ્રોજેક્‍ટ રાજ્‍યની ૧.૮ મિલિયન હેક્‍ટર જમીનમાં સિંચાઈ માટે પાણી પુરુ પાડશે. આ યોજનાના કારણે ૮,૨૧૫ ગામડાઓ અને ૧૩૫ શહેરોને ઘરેલુ અને ઔદ્યોગિક વપરાશ માટેનું પાણી મળી રહેશે.
 
રાજ્‍ય સરકારે કચ્‍છના સૂકા રણ પ્રદેશ સુધી પાણી પહોંચાડવા માટે યુદ્ધના ધોરણે કેનાલ બનાવી. કલ્‍પસરોવર એ રાજ્‍ય સરકારનો અન્‍ય એક મહત્‍વકાંક્ષી પ્રોજેક્‍ટ છે. આ પ્રોજેક્‍ટ પૂર્ણ થશે ત્‍યારે ખંભાતના અખાતમાં ૮૭૨ સ્‍કવેર કિલોમીટર વિસ્‍તારમાં સરોવર આકાર પામશે. આ પ્રોજેક્‍ટના કારણે સૌરાષ્‍ટ્રની જળ સમસ્‍યા હળવી બનવા સાથે દરિયા કાંઠાના વિસ્‍તારોમાં ખારાશ ઘટશે તેમજ અને સૌરાષ્‍ટ્ર- દક્ષિણ ગુજરાત વચ્‍ચેનું અંતર ઘટશે.
શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે માળખાગત સુવિધા

વિશ્વમાં જ્ઞાન આધારિત ઉદ્યોગો વિકસી રહ્યા છે. પરિણામ સ્‍વરૂપ ટેકનિકલ મેનપાવરની જરૂરિયાત વધી છે. આ બાબતને લક્ષમાં લઈ ગુજરાતે તેના શૈક્ષણિક પાયાને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કર્યુ છે.

ગુજરાતમાં મજુરોની ઉત્‍પાદન-ક્ષમતા દેશના અન્‍ય રાજ્‍યોની તુલનામાં ઘણી સારી છે. ઉદ્યોગ સાહસિકતા આ રાજ્‍યની પ્રજાની નસોમાં વહે છે, તેથી સ્‍વરોજગાર એ દરેક ગુજરાતીનું સ્‍વપ્ન હોય છે. આ ખુમારીના કારણે રાજ્‍યની કુલ વસ્‍તીમાંથી ઘણો મોટો હિસ્‍સો સ્‍વરોજગાર થકી જ રોજી રળે છે.

ગુજરાતી પ્રજા ધંધા રોજગાર ઉપરાંત શિક્ષણ પ્રત્‍યે પણ ગંભીર છે. આ હકીકતો એ બાબત પુરવાર કરે છે. ભારતનો સાક્ષરતા દર ૬૫.૩૮ છે, જ્‍યારે ગુજરાતનો સાક્ષરતાનો દર ૬૯.૧ છે.દેશની અગ્રણી બિઝનેસ મેનેજમેન્‍ટ સ્‍કુલ ઈન્‍ડીયન ઈન્‍સ્‍ટીટયૂટ ઓફ મેનેજમેન્‍ટ,અમદાવાદ(આઈ.આઈ.એમ- એ) અમદાવાદમાં આવેલી છે. આઈઆઈએમ, અમદાવાદ ઉપરાંત નેશનલ ઈન્‍સ્‍ટીટયૂટ ઓફ ડિઝાઈન(એનઆઈડી), નેશનલ ઈન્‍સ્‍ટીટયૂટ ઓફ ફેશન ટેકનોલોજી(નીફટ) અને ધ એન્‍ટરપ્રિન્‍યોરશીપ ડેવલપમેન્‍ટ ઈન્‍સ્‍ટીટયૂટ ઓફ ઈન્‍ડિયા(ઈ.ડી.આઈ) જેવી પ્રતિષ્‍ઠીત સંસ્‍થાઓ ગુજરાતમાં સ્‍થિત છે. રાજ્‍યમાં ઉચ્‍ચ શિક્ષણનું પ્રમાણ વધારવા રાજ્‍ય સરકાર સતત પ્રયત્‍નશીલ છે. રાજ્‍યમાં હાલ ૨૫ એન્‍જિનિયરીંગ કોલેજ, ૨૬ મેનેજમેન્‍ટ ઈન્‍સ્‍ટીટયૂટ અને ૩૦૦ ટેકનિકલ ઈન્‍સ્‍ટીટયૂટ આવેલા છે.

ગુજરાત રાજ્‍ય ૧૬૦૦ કિલોમીટરનો લાંબો દરિયાકાંઠો ધરાવે છે, ત્‍યારે આ દરિયાકાંઠાના ઉદ્યોગોને પ્રોત્‍સાહન મળે તે અનિવાર્ય છે. રાજ્‍યને પ્રાપ્ત થયેલાઆ ભૌગોલિક અનુકુળતાનો લાભ લેવા માટે રાજ્‍ય સરકાર શીપબિલ્‍ડીંગ યુનિવર્સિટી શરુ કરવા સક્રિય રીતે વિચારી રહી છે. કચ્‍છમાં સ્‍થપાનારી આ યુનિવર્સિટી દેશની આવી એકમાત્ર યુનિવર્સિટી હશે. રાજ્‍ય સરકારે બાળકના સર્વાંગી વિકાસ માટે ચિલ્‍ડ્રન યુનિવર્સિટી(બાલ ગોકુલમ) શરુ કરવાનું નક્કી કર્યુ છે, તેના માટેનું બિલ પણ વિધાનસભામાં રજુ થઈ ચુક્‍યું છે.

રાષ્‍ટ્રપિતા મહાત્‍મા ગાંધીએ કન્‍યા કેળવણી પર ભાર મુકતા કહેલું કે જો દીકરો ભણે તો એક કુટુંબ શિક્ષિત બનશે, દીકરી ભણશે તો બે કુટુંબ શિક્ષિત બનશે. રાજ્‍ય સરકારે રાષ્‍ટ્રપિતાના આ વિચારને વાસ્‍તવિક રુપ આપવા માટે કન્‍યા કેળવણી માટે વિશેષ ઝુંબેશ શરુ કરી. મુખ્‍યમંત્રીશ્રી નરેન્‍દ્ર મોદીએ રાજ્‍યમાં કન્‍યા કેળવણી રથયાત્રા કાઢી ૫,૨૫,૦૦૦ થી વધુ કન્‍યાઓને શાળામાં દાખલ કરવાનું આયોજન હાથ ધર્યુ. ૨૦૧૦માં ગુજરાત રાજ્‍ય સ્‍વર્ણ જ્‍યંતિ વર્ષ તરીકે ઉજવી રહ્યું છે, ત્‍યારે રાજ્‍ય સરકારે એવો સંકલ્‍પ કર્યો છે કે વર્ષના અંત સુધીમાં બાળકનો શાળા છોડી જવાનો દર શૂન્‍ય પર લઈ જવો.

ઔદ્યોગિક વિકાસના પગલે રાજ્‍યમાં વિવિધ ક્ષેત્રના અભ્‍યાસક્રમો માટેની શક્‍યતાઓ રહેલી છે.:

મરિન એન્‍જિનયરીંગ પોર્ટ મેનેજમેન્‍ટ
જેમ્‍સ અને જવેલરી પાર્ક મત્‍સ્‍ય અને આનુષાંગિક ઉદ્યોગ
શહેરી આયોજન આફત વ્‍યવસ્‍થાપન
બાયો ટેકનોલોજી


ગુજરાતમાં તંદુરસ્ત જીવનધોરણના કારણે પ્રજા લાંબું આયુષ્‍ય ભોગવે છે, મૃત્‍યુ દરનું પ્રમાણ ઓછું છે અને બાળમૃત્‍યુ દરનું પ્રમાણ નીચું છે. રાજ્‍યની વસ્‍તીના ૭૨.૩ ટકા હિસ્‍સાની વય ૪૫ વર્ષથી નીચી છે. ગુજરાતમાં ૧,૬૩૭ સરકારી હોસ્‍પિટલ છે અને ૧,૦૭૦ પ્રાથમિક આરોગ્‍ય કેન્‍દ્ર છે.
GSWAN Gujarat Tourism Vibrant Gujarat India.gov.in Apply for PAN Card Online