www.gujaratindia.com - Official Portal of Gujarat Government

મુખ્‍ય
કામગીરી

મુખપૃષ્ઠમુખ્‍ય કામગીરી

કૃષિ-વિષયક યોજનાઓ અને પહેલ



કૃતિ વ્‍યવસાયના શિખર
નર્મદ પર સરદાર સરોવર પરિયોજના
કૃષિ મહોત્‍સવ
જમીન - સુધારણા કાર્ડ
બાગાયતી ખેતી
જળ સંચયન
ટપક જળ સિંચન
જળ સંચય વિકાસ
પ્રાણી સુશ્રુલા
ખેત તલાવડી, ચેકડેમ, બોરીબંધ ડેમ રેતીની થેલી દ્વારા (બનાવાતા ડેમ)
કૃષિ પેદાશ બજાર વ્‍યવસ્‍થા દ્વારા દોરવણી
ખેડૂતોમાં જાગૃતિ
કૃષિ સાધનોનું માર્ગદર્શન
પર્યાવરણ જાગૃતિ
ગુજરાતમાં કૃષિ વિષયક હકીકત

હરિત ક્રાંતિ અભિયાનમાં મોખરાના સ્‍થાનમાં દ્વીતીય ક્રમે ઉભેલા ગુજરાતે કૃષિ ક્ષેત્રે ૯.૬ ટકાના વિકાસદર હાંસલ કરી સમગ્ર ભારતમાં ખેત વિષયક વિકાસના કામોમાં મોખરાનું સ્‍થાન મેળવ્‍યું છે. સન ૨૦૦૯ માં ગુજરાતના અન્‍ય રાજ્યોની સરખામણીએ ત્રણ ગણો વધારો પ્રાપ્‍ત કર્યો.

કૃષિ વિભાગની નીતિઓ અને અદ્વીતિય પહલને લીધે ખેડૂતોના જીવનમાં બદલાવ આવી રહ્યો છે. જેનું ઉદાહરણ કૃષિ મહોત્‍સવ છે. ઇ.સ. ૨૦૦૧ માં રાજ્ય ઓછા જલ સંશોધનોની મુશ્‍કેલીનો સામનો કરી રહ્યું હતું. તેના માટે દુનિયાનો મોટું જલ સશાસન નર્મદાને નહેર રૂપે ગામે ગામ પહોંચાડવામાં આવી. જ્યાં ધૂળ તુફાન દ્વારા ખેંચાઇ ગઇ ત્‍યાં હરિયાણા ખેતરો થઇ રહ્યાં છે અને જ્યાં ખેડૂતો વર્ષમાં ૧ કેર પાક લઇ શકતા હતા હવે તેઓ વર્ષ દરમિયાન ૩-૪ વાર પાક લે છે. સાત વર્ષ અને સરકારી યોજનાને લીધે ગુજરાતમાં દ્વીતિય હરીક્રાંતિ આકાર લઇ રહી છે.

ગુજરાત કૃષિદર્શન ૨૦૧૦ મુજબ ગામડાના ગરીબ લોકોના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે તેમના માટે નવી રોજગારીની તકો ઉભી કરવામાં આવી રહી છે. ગુજરાતમાં ૬૩ % વસ્‍તી ગામડાઓમાં રહે છે. અને તેમની આજીવિકાનું મુખ્‍ય સ્‍ત્રોત ખેતી છે. તેના કારણે ગુજરાત સરકાર બીજા આજીવિકાના સાધનો ઉપલબ્‍ધ કરાવવા માટે સંવેદનશીલ છે.

ખેડૂતો અને ખેત મજૂરોની સંપદા વૃદ્ધિના પ્રયાસો
ઉત્‍પાદકતા વધારવા માટે પ્રસ્‍તાવ
અન્‍ન સુરક્ષા માટે પ્રતિબદ્ધતા
કુષિ ઉત્‍પાદન અને નિકાસ માટે અધિકતમ મૂલ્‍ય નિર્ધારણ
જળ સિંચાઇની આધૂનિક તકનિક દ્વારા જળસંગ્રહ

વિશ્વસ્‍તરીય કૃષિ વાતાવરણને લીધે કૃષિ આધારિત ઉધોગોમાં વધારો થઇ રહ્યો છે. ગુજરાત પોતાના લક્ષ્‍યોથી વિશ્વસ્‍તરીય ઉત્‍પાદક અને વિકાસ કર્તા બની રહેશે.

સરકારની યોજના કેન્‍દ્રિત કૃષિ, કૃષિ સંવર્ધન, જૈવ પ્રૌદ્યોગિકીકરણ, સૂચના પ્રૌદ્યોગિકીકરણ અને કૃષિ ટૅકનોલોજી દ્વારા વિકાસ મેળવવાનો છે. માટી, પાણી અને જૈવમાં વિવિધતાનું સંરક્ષણ કરવાનું છે. જળવાયુમાં પરિવર્તન એક સમગ્ર માનવજાત માટે ચિંતાનો વિષય છે તેના માટે અલગ વિભાગ ફાળવવામાં આવે છે.

ગુજરાત કૃષિ ઉધોગ નિગમ (જી.એ.આઇ.સી.) જે જમીની ધોરણે અને નિકાસ દ્વારા ગુજરાતમાં કૃષિ લક્ષી ગતિવિધીઓમાં વિકાસ કરી રહ્યો છે.

વધુ માહિતી માટે
http://www.gujagro.org/corporation.htm

http://www.gujagro.org/initiatives.htm

http://agri.gujarat.gov.in

આપણી અર્થ વ્‍યવસ્‍થાનું એન્‍જિન કૃષિ છે. આથી સમૃદ્ધ ગ્રામિણ વ્‍યવસ્‍થા જ દેશ ને સમૃદ્ધ રાષ્‍ટ્ર બનાવશે.
સરદાર વલ્‍લભભાઇ પટેલ
ગુજરાતમાં કૃષિ વિષયક હકીકત

સાત જિલ્‍લાઓ ૮ એમબીપીએસ ૧૮ જિલ્‍લાઓમાં ૪ એમબીપીએસ ની ઝડપે સંચાર તકનિકી દ્વારા રાજ્યના કેન્‍દ્ર સમા ગાંધીનગર સાથે બી.એસ.એન.એલ. રિલાયન્‍સ અને તાતા ટેલિ સર્વિસીસ જેવા સેવા એકમોની સંચાર પ્રણાલીથી જોડાયેલા છે.
વિશ્વ વ્‍યાપાર સંગઠને મહત્‍વના કૃષિ વિષયક ઉત્‍પાદનોના નિકાસલક્ષી કામકાજો માટે વચનબદ્ધતા કેળવી છે.
રાજ્યના ખેડૂતો માટે વીમા યોજના, શાખ ધિરાણ અને આર્થિક મદદમાં સરકારે વધારો કર્યો છે.
ગાય સંવર્ધન માટેના ઉત્‍સાહપ્રેરક અભિગમ તેમજ ઉચ્‍ચ કક્ષાના ઉન અને અન્‍ય પેદાશો માટે ઘેટાં બકરાંની સંવર્ધન પ્રતિભા પર ભાર
કૃષિ વિષયક શિક્ષણ આપના મહાવિદ્યાલયો
કૃષિ મહાવિદ્યાલય
આણંદ કૃષિ મહાવિદ્યાલય
નવસારી કૃષિ મહાવિદ્યાલય
દાંતીવાડા કૃષિ મહાવિદ્યાલય
જૂનાગઢ કૃષિ મહાવિદ્યાલય


વધુ માહિતી માટે
http://www.ggrc.co.in/
ગુજરાતમાં કુલ જમીનનો અડધા ઉપરાંતનો ભાગ ખેતલાયક જમીન

સૌરાષ્‍ટ્રનો ઉચ્‍ચ પ્રદેશ, નર્મદા અને તાપી નદીના નિચાણનો પ્રદેશ, વડોદરા અને ભરૂચ વચ્‍ચે કાળો પ્રદેશ, ઓલપાડ, ચોર્યાશી, બારડોલી, વલસાડના ક્ષેત્રો કાળા કપાસની ભૂમિ તરીકે ઓળખાય છે.
રેતાળક્ષેત્રો જેમાં બનાસકાંઠા, મહેસાણાનો અમુક હિસ્‍સો, સાબરકાંઠાનો પ્રદેશ અને કચ્‍છના મોટા હિસ્‍સો જેમાં વરસાદનું પ્રમાણ નહિવત છે અને રેતાળ પ્રદેશ છે.
ભાલ પ્રદેશ જેમાં ધોળકાની ફરતે આવેલા ક્ષેત્રો, ગેડ પ્રદેશ, ભાવનગર અમદાવાદ, ખેડા, મહેસાણા, બનાસકાંઠા અને અન્‍ય ઘણા ક્ષેત્રો ઉપરાંત દરિયાઇ કિનારાના ક્ષેત્રોમાં ખેત લાયક ભૂમિ છે.
પર્વતીય ક્ષેત્રોમાં જંગલ વિસ્‍તારોમાં લાલ ભૂમિ મળી આવી છે.


વધુ માહિતી માટે
http://www.ggrc.co.in/
રૂપરેખા

દુગ્‍ધ ઉત્‍પાદન વિકાસ
બાર જિલ્‍લા દૂધ ઉત્‍પાદન સંગઠનો
૧૦૭૨૫ દૂધ સહકારી મંડળીઓ
દિવસદીઠ ૧૫૦ લાખ લીટર દૂધનુ ઉત્‍પાદન
દૂધ સહકારી મંડળીમાં ૨૦.૮૪ લાખ જેટલા સભ્‍યો

મત્‍સ્‍ય ઉદ્યોગ
૧૬૦૦ કિ.મી. લાંબો દરિયાઇ વિસ્‍તાર ધરાવતા ગુજરાતે દેશમાં મધ્‍યસ્‍થ ઉત્‍પાદનોમાં પ્રથમ સ્‍થાન મેળવ્‍યું છે. વાર્ષિક ૬.૭૧ લાખ મેટ્રીક ટનના ઉત્‍પાદન કરી ૨૪ ટકાના હિસ્‍સા સાથે વાર્ષિક ૩૯૦ કરોડની નિકાસ કરી.
પર્યાવરણ જાગૃતતા

પર્યાવરણ બદલાવ માટે રાજ્ય સરકારે એક અલાયદો વિભાગ ઊભો કર્યો છે. જે હવામાનના બદલાવ માટે જાણકારી આપશે. ટપક જળસિંચન અને રાજ્યના એકવીસ નદીઓના જોડાણ દ્વારા રાજ્યમાં પાણીનો બચાવ અને સંગ્રહનું કાર્ય થશે. અંદાજીત ત્રણ લાખ ઉપરાંત જળ વ્‍યવસ્‍થાપન સુવિધાઓ છેલ્‍લા પાંચ વર્ષમાં ઊભી કરાઇ જેના પરિણામે ભૂમિગત જળસંગ્રહ સપાટી ઊંચી આવી. આના પરિણામે કૃષિ આવક ચાર ગણી વધી. ગુજરાતે હેકટરદીઠ ૧૪ વૃક્ષોના પ્રમાણદરને સ્‍થાપિત કર્યો. રાજ્યમાં પર્યાવરણીય બાબતો તેના પ્રત્‍યે જાગરૂકતા અનેતેની સ્‍થિતિ વિશે ખેડૂતોને વાકેફ કરવાનું કામ આ વિભાગ કરે છે.

‘પાનમ સિંચાઇ નહેર’ દ્વારા પંચમહાલ શાહેરા, લુણાવાડા અને સંતરામપુર ગામના ખેડૂતોને ૧૮,૦૦૦ હેકટર જમીનમાં સિંચાઇ સગવડ ઊભી કરાઇ ‘સુજલામ્ - સુફલામ’ યોજના અંતર્ગત વરસાદી પાણીનો મહત્તમ - શ્રેષ્‍ઠત્તમ ઉપયોગ કરી આ પ્રકારની યોજના દેશમાં સર્વપ્રથમ ગુજરાતે ૨.૬૪ કરોડના ખર્ચે હરિત કાર્યક્રમ અને વૈશ્વિક તાપમાન કાર્યક્રમ અંતર્ગત કાર્યાન્‍વિત કરી, ૫૬ જેટલા ગામોની ખેત તલાવડીઓ અને ત્રણ મુખ્‍ય નદીઓમાં આ નહેર દ્વારા પાણીનું પ્રચલન કરવામાં આવે છે. સુજલામ - સૂફલામ યોજના દ્વારા રાજ્યમાં સિંચાઇ કાર્યક્રમ અને સગવડને ગતિ મળી છે. કે જ્યાં નર્મદાના નીર તે ક્ષેત્રોને આવરી નથી લેતા.

ગુજરાતમાં કૃષિ વિકાસના મહત્‍વના સ્‍ત્રોતો:

રૂ નું ઉત્‍પાદન સન ૨૦૦૨-૦૩ માં ૩.૦૫ લાખ ઘાંસડીઓ (૧૭૦ કિ.ગ્રા. ઘાંસડી દીઠ જથ્‍થો) માંથી ૨૦૦૭-૦૮ માં વધીને ૧૧.૨ લાખ ઘાંસડીઓનું થયું.
જીવન જરૂરી ચીજવસ્‍તુઓ, ફળફળાદી અને શાકભાજી જેવા ઉત્‍પાદનમાં ઝડપી વિકાસ - ઉત્‍પાદન

સન ૨૦૦૦-૦૧ થી સન ૨૦૦૭-૦૮ ના સમયગાળા દરમિયાન ૧૨.૮ % ના વૃદ્ધિ દરે ફળફળાદી - શાકભાજીના ઉત્‍પાદનમાં વધારો (જેમાં કેળાં, કેરી, બટાકા અને ડુંગળી મુખ્‍ય પેદાશો) થયો. દુગ્‍ધ ઉત્‍પાદનમાં અગ્રેસર ગુજરાત ૬-૭ % ટકાના દરે વાર્ષિક.
ત્રીજું મહત્‍વનું પરિબળ જે વિકાસ માટે પાયાનું ગણી શકાય અનાજના ઉત્‍પાદનમાં ૨૦૦૦-૦૧ ના સમયગાળામાં ૦.૬ લાખ ટનના ન્‍યૂનતમ ઉત્‍પાદન સામે સન ૨૦૦૭-૦૮ ના સમયગાળામાં તીવ્ર ગતીએ ઉત્‍પાદન થઇ ૩.૮ લાખ ટન સાથે વાર્ષિક સરેરાશ ૨૮ % ના દરે વિકાસ નોંધાયો.

આંતરરાષ્‍ટ્રીય અન્‍ન નીતિ સંશોધન સંગઠને - જાહેર કરેલા અહેવાલના આધારે)
કૃષિ : સાધનોનું માર્ગદર્શન

પર્યાવરણ બદલાવ માટે રાજ્ય સરકારે એક અલાયદો વિભાગ ઊભો કર્યો છે. જે હવામાનના બદલાવ માટે જાણકારી આપશે. ટપક જળસિંચન અને રાજ્યના એકવીસ નદીઓના જોડાણ દ્વારા રાજ્યમાં પાણીનો બચાવ અને સંગ્રહનું કાર્ય થશે. અંદાજીત ત્રણ લાખ ઉપરાંત જળ વ્‍યવસ્‍થાપન સુવિધાઓ છેલ્‍લા પાંચ વર્ષમાં ઊભી કરાઇ જેના પરિણામે ભૂમિગત જળસંગ્રહ સપાટી ઊંચી આવી. આના પરિણામે કૃષિ આવક ચાર ગણી વધી. ગુજરાતે હેકટરદીઠ ૧૪ વૃક્ષોના પ્રમાણદરને સ્‍થાપિત કર્યો. રાજ્યમાં પર્યાવરણીય બાબતો તેના પ્રત્‍યે જાગરૂકતા અનેતેની સ્‍થિતિ વિશે ખેડૂતોને વાકેફ કરવાનું કામ આ વિભાગ કરે છે.

‘પાનમ સિંચાઇ નહેર’ દ્વારા પંચમહાલ શાહેરા, લુણાવાડા અને સંતરામપુર ગામના ખેડૂતોને ૧૮,૦૦૦ હેકટર જમીનમાં સિંચાઇ સગવડ ઊભી કરાઇ ‘સુજલામ્ - સુફલામ’ યોજના અંતર્ગત વરસાદી પાણીનો મહત્તમ - શ્રેષ્‍ઠત્તમ ઉપયોગ કરી આ પ્રકારની યોજના દેશમાં સર્વપ્રથમ ગુજરાતે ૨.૬૪ કરોડના ખર્ચે હરિત કાર્યક્રમ અને વૈશ્વિક તાપમાન કાર્યક્રમ અંતર્ગત કાર્યાન્‍વિત કરી, ૫૬ જેટલા ગામોની ખેત તલાવડીઓ અને ત્રણ મુખ્‍ય નદીઓમાં આ નહેર દ્વારા પાણીનું પ્રચલન કરવામાં આવે છે. સુજલામ - સૂફલામ યોજના દ્વારા રાજ્યમાં સિંચાઇ કાર્યક્રમ અને સગવડને ગતિ મળી છે. કે જ્યાં નર્મદાના નીર તે ક્ષેત્રોને આવરી નથી લેતા.

ગુજરાતમાં કૃષિ વિકાસના મહત્‍વના સ્‍ત્રોતો:

રૂ નું ઉત્‍પાદન સન ૨૦૦૨-૦૩ માં ૩.૦૫ લાખ ઘાંસડીઓ (૧૭૦ કિ.ગ્રા. ઘાંસડી દીઠ જથ્‍થો) માંથી ૨૦૦૭-૦૮ માં વધીને ૧૧.૨ લાખ ઘાંસડીઓનું થયું.
જીવન જરૂરી ચીજવસ્‍તુઓ, ફળફળાદી અને શાકભાજી જેવા ઉત્‍પાદનમાં ઝડપી વિકાસ - ઉત્‍પાદન

સન ૨૦૦૦-૦૧ થી સન ૨૦૦૭-૦૮ ના સમયગાળા દરમિયાન ૧૨.૮ % ના વૃદ્ધિ દરે ફળફળાદી - શાકભાજીના ઉત્‍પાદનમાં વધારો (જેમાં કેળાં, કેરી, બટાકા અને ડુંગળી મુખ્‍ય પેદાશો) થયો. દુગ્‍ધ ઉત્‍પાદનમાં અગ્રેસર ગુજરાત ૬-૭ % ટકાના દરે વાર્ષિક.
ત્રીજું મહત્‍વનું પરિબળ જે વિકાસ માટે પાયાનું ગણી શકાય અનાજના ઉત્‍પાદનમાં ૨૦૦૦-૦૧ ના સમયગાળામાં ૦.૬ લાખ ટનના ન્‍યૂનતમ ઉત્‍પાદન સામે સન ૨૦૦૭-૦૮ ના સમયગાળામાં તીવ્ર ગતીએ ઉત્‍પાદન થઇ ૩.૮ લાખ ટન સાથે વાર્ષિક સરેરાશ ૨૮ % ના દરે વિકાસ નોંધાયો.

આંતરરાષ્‍ટ્રીય અન્‍ન નીતિ સંશોધન સંગઠને - જાહેર કરેલા અહેવાલના આધારે)
ખેડૂતોની જાગૃતિ

દર વર્ષે કૃષિ મહોત્‍સવમાં કૃષિ ગરીબ રથ રાજ્યના દરેક ગામડે ગામડે જાય છે. તેની સાથે એક વૈજ્ઞાનિક અધિકારીઓની અનુશાસનાત્‍મક ટીમ હોય છે. ગરીબ રથ દ્વારા ખેડૂતો પોતાની મુંઝવણો સીધી જ તેમને મેળવીને તે વિષયક માર્ગદર્શન મેળવે છે. મોબાઇલ પોસ્‍ટર, કાગળો દ્વારા ખેતી લક્ષી પ્રદર્શનનું આયોજન કરવામાં આવે છે. તેના દ્વારા ટપક સિંચાઇ જેવા વિષયો પર ઓડિયો - વિડિયો માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. રાત્રે સ્‍થાનીક લોકો દ્વારા ડાયરાનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

એપીએમસી દ્વારા માર્ગદર્શન (કૃષિ ઉત્‍પાદન વિપણન સમિતી)

સૂચના અને પ્રાદ્યૌગિકીના દ્વારા સ્‍વાસ્‍થ્‍યના પાકનું ફેરબદલી જૈવિક ખેતી, ઉધરડો અને જંતુનાશકના ઉપયોગ વિશે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. કૃષિ મહોત્‍સવ અંતર્ગત ૬.૫ લાખ ખેડૂતો વિવિધ ખેતી લક્ષી વિષયો પર માર્ગદર્શન લે છે.

ગામડાના તળાવ, ચેકડેમ, બોરીબંધ

કૃષિ સફળતાનું મુખ્‍ય કારણ પાણીના ઉપયોગમાં વધારો છે. ગુજરાતે જનસંરક્ષણમાં ઇતિહાસ બનાવ્‍યો છે. વાદળી ક્રાંતિના માટે એક અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્‍યો, જેની શરૂઆત બંધના નિર્ણયથી નવું ગુજરાતમાં વારંવાર દુકાળ પડે છે. સિંચાઇ દ્વારા ગુજરાતના ૩૬ % વિસ્‍તારને કરવામાં આવ્‍યો. ઉંચા બંધો અને વૉટરશેડસ ના વધારાના પાણીની આપૂર્તિ કરવામાં આવી. (જૂન ૨૦૦૭ સુધી) ૨,૯૭,૫૨૭ બોરી બંધ અને ખેત તલાવડી (બનાવવામાં આવી) સરકારી અને ગૈર સરકારી સંગઠનોના સહયોગથી ગુજરાતના કૃષિ ઉધોગનો ખૂબ જ ઝડપી વિકાસ થઇ રહ્યો છે.

પશુપાલન

મોટા ભાગની કૃષિ ચાપ પશુપાલન દ્વારા આપે છે. દેશમાં કૃષિ વિકાસ માટે પશુપાલનનો યોગ્‍ય રીતે વિકાસ કરવામાં આવી શકે છે. પશુ રસીકરણ કાર્યક્રમ દ્વારા પશુઓના સ્‍વાસ્‍થ્‍ય સુધારના કાર્યક્રમો કૃષિ મહોત્‍સવ દરમિયાન કરવામાં આવે છે.

પાણી વહાવના વિકાસ

આ માટી અને ભેજના સંરક્ષણ અને રેતાળ જમીનમાં ઉત્‍પાદન કરવાનું છે અને આ રીતે લોકોની આવકમાં વૃદ્ધિ થશે. આ કાર્યક્રમને સમગ્ર વિકાસને પ્રોત્‍સાહિત કરે છે. જ્યારે આના દ્વારા કમજોર વર્ગો પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવે છે. વૉટર શેડ કાર્યક્રમ અનવયે કરેલા કાર્યોને લીધે તેના પરિણામ ખૂબ જ સારા આવ્‍યાં છે. સારી આવક, શિક્ષા અને સંશાધનોને લીધે શુદ્ધ જીવનની સંભાવનાઓ વધી છે.

ટપક સિંચાઇ પદ્ધતિ

ગુજરાતમાં કેટલાક ગામડાઓમાં ૧૦૦ % ટપક સિંચાઇ પદ્ધતિ દ્વારા સિંચાઇ કરવામાં આવે છે.. સન ૨૦૦૯ સુધી ગુજરાતમાં ૯૩,૦૦૦ થી વધારે ખેડૂતો પોતાની કુલ ૧.૫૧ લાખ હેકટર જમીન પર ટપક સિંચાઇ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. ગુજરાતમાં રેકોર્ટ શેરડીના ઉત્‍પાદન માટે આ સિંચાઇ પદ્ધતિ આભારી છે. જેને લીધે ૨૧ નદીઓનું જોડાણ થાય છે.

જીજીઆરસી એ ગુજરાત સરકાર અને ભારત સરકારની એજન્‍સી છે જે ટપક સિંચાઇ પદ્ધતિને વપરાશમાં વધારો લાવવા માટે ખેડૂતોને પ્રોત્‍સાહિત કરે છે અને ૨૦૧૦ માં હરી ક્રાંતિ લાવવાની યોજના હેઠળ જળ અને ઊર્જા બચાવવા ઉપરાંત કેટલાક મોટા પાયે ઉત્‍પાદનમાં વિકાસ કરીને ખેડૂતોને સમૃદ્ધ બનાવવામાં આવશે.

જીએઆઇસી અને એપીએમસી ના જુદા જુદા કાર્યક્રમો દ્વારા કૃષિ ધિરાણ ખાદ્ય પ્રસંસ્‍કરણના ક્ષેત્રોમાં સબસીડી આપી, દત્તક યોજના જેવી નીતિઓ બનાવી રહી છે. કૃષિ ક્ષેત્રમાં વિકાસ માટે પાઇપલાઇનો અને ટ્રેકટર્સની ખરીદીમાં અને બાયોગૅસની ખરીદીમાં ગુજરાત સરકાર આર્થિક મદદ કરે છે.

જળ સંચયન

૩ લાખ ભૂમિગત જળ સંગ્રહણ કાંચા પાછલા પાંચ વર્ષ દરમિયાન બનાવવામાં આવેલ છે. રાજ્યભરમાં ભૂમિગત જળ સ્‍તર વધારવામાં આવશ અને ચાર વખત કૃષિ આવકમાં વધારો થયો છે. જ્યાં નાની, મધ્‍ય કે મોટી સિંચાઇ યોજના બનાવવામાં આવે છે. નર્મદા જળ વિતરણ પાણી દ્વારા જળ સંચયની યોજના બનાવાય છે. જ્યાં સિંચાઇવાળા ક્ષેત્રોમાં વૃદ્ધિ કરીને. જમીનની ફળદ્રુપતામાં વધારો કરવામાં આવે છે. વધારે નાના-નાના બંધ દ્વારા જળ સંરક્ષણનું કાર્ય થઇ રહ્યું છે. ટપક સિંચાઇ પદ્ધતિનો વિસ્‍તાર કરવામાં આવેલ છે.

બાગવાની

ગુજરાત રાજ્ય બાગવાની મિશન (જી.એસ.એમ.એમ.) એક સ્‍થાપિત સોસાયટી જે રાષ્‍ટ્રીય બાગવાની મિશન દ્વારા કાર્યરત છે. રાજ્યની આર્થિક મદદ અને વિપણનના કાંચાની સાથે શિયાળામાં ૯.૫૦ લાખ મેટ્રીકટન વાળા ૨૧૩ ભંડારો ૪૨ ફળ અને શાકભાજી સહકારી વિપણન સમિતિઓ અને ૯૭ કૃષિ બજાર સમિતિઓનો નિર્માણ કરવામાં આવેલ છે. (વેચાણ તથા બાગવાનીની ખરીદીના રાજ્યના ઉત્‍પાદનની સાથે એપીએમસી સાથે) ભંડારણ ક્ષમતામાં વધારો કરવામાં આવ્‍યો છે. વર્ષે ૧૯૯૮-૧૯૯૯ દરમિયાન ૫.૮૯ લાખ હેકટર (કુલ ક્ષેત્રના ૫ %) અને ૫૯.૪૯ લાખ ટન બાગવાની પાકનું ઉત્‍પાદન હતું.

જેમાં ૧૨.૪૬ લાખ હેકટરની વૃદ્ધિ દ્વારા ૧૪૪.૭૪ લાખ ટન ૨૦૦૭-૦૮ દરમિયાન ઉત્‍પાદન કરવામાં આવેલ છે. (જે કુલ દુધ ઉત્‍પાદકતા ૯.૭૦ %) કૃષિ નિયતી ડુંગરી, શાકભાજી અને બીજા ફળો માટે વિવિધક્ષેત્રોની સ્‍થાપના કરવામાં આવે છે જે એક રાજ્યનું મજબૂત પાસુ છછે. જે તે વિષે રાજ્યમાં બાગવાની વિકાસમાં વધારો થશે. તેના દ્વારા મોટા પાયે વિશ્વસ્‍તરીય વિકાસ કરવામાં આવશે. અને ઘણા ફળો, શાકભાજી મસાલાઓનું નિયતી કરવામાં આવી રહ્યું છે. ગુજરાત ૧૪૩૦ ટન કેળાના ઉત્‍પાદન દ્વારા એક પ્રમુખ રાજ્ય બન્‍યું છે
સ્‍વાસ્‍થ્‍ય કાર્ડ

ગુજરાત પહેલું રાજ્ય છે કે જે માટીના ખેડૂતોને સ્‍વાસ્‍થ્‍ય કાર્ડ આપવાની યોજના છે. ખેડૂત વૈજ્ઞાનિક કે જે માટીમાં ખનીજ સંરચનાની ખોજ દ્વારા માટીના નમૂના સ્‍થાપિત કરે છે. રીપોર્ટના આધારે તે ઉપર્યુક્ત ખનીજ પ્રતિશતથી આપવામાં આવે છે. આ માટીના સંવર્ધન માટે જમીનનું ધોવાણ જવાબદાર છે. ગુજરાતમાં પહેલા ખેડૂતો ૧-૨ પાક વર્ષ દરમિયાન લેતા હતા હવે તેઓ ૩-૪ વાર પાક લે છે.

કૃષિ મહોત્‍સવ

કૃષિ મહોત્‍સવનું સ્‍વપ્‍ન સ્‍વતંત્ર ભારતના પહેલા ગૃહ મંત્રી સરદાર વલ્‍લભભાઇ પટેલે જોયું હતું. તેમણે સિદ્ધાંતોને ધ્‍યાનમાં રાખીને ખેડૂતોની સુખ અને સમૃદ્ધિમાં વધારો લાવવા માટે ૨૨૫ તાલુકાઓમાં કૃષિ મહોત્‍સવનું આયોજન કરવામાં આવ્‍યું.

૨૦૦૬ પછી કૃષિ મહોત્‍સવ અભિયાન અર્થે આયોજીત કરવામાં આવી રહ્યું છે. જૂન ૨૦૦૯ માં ૧૮,૬૦૦ ગામડાઓને ૨૩૦ કૃષિરથ દ્વારા સાંકળવામાં આવ્‍યા હતાં. અનુસંધાનકર્તાઓ, વૈજ્ઞાનિકો, વિશેષજ્ઞો, કૃષિ અધિકારીઓ અને મંત્રીઓ તેમજ ખેડૂતો સામે વાતચીત કરીને માટી વિશેની જાણકારી જૈવિક ખેતી, પ્રૌદ્યોગિકી અને સૂચનાઓ, સિંચાઇ, જળવાયુ પરિવર્તન જેવા મુદ્દા પર માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું હતું. જે એક નવી ક્રાંતિની શરૂઆત છે. આ ઉપરાંત સરકાર દ્વારા ચાર અનુસંધાન કેન્‍દ્રો અને શિક્ષા સંસ્‍થાઓ શરૂ કરવામાં આવેલ છે. પશુ હૉસ્‍ટેલ જનભાગીદારી દ્વારા ખોલવાની પ્રસ્‍તાવના પણ છે.
નર્મદા સરદાર સરોવર યોજના

રાજ્ય સરકારે એક વ્‍યાપક કૃષિ વ્‍યાપાર નીતિ તૈયાર કરેલ છે. તેના અનુસાર કેન્‍દ્રિત નીતિ દ્વારા મૂલ્‍ય વર્ધનની યોજનાની સાથે બજાર, કૃષિ સુવિધા, અનુસંધાન અને વિકાસ માટે જમીની ધોરણે પ્રોત્‍સાહન આપવાનું છે અને કૃષિ પ્રસંસ્‍કરણ એકાઇયોમાં સુરક્ષા પ્રબંધક પ્રણાલીના વિકાસ વધારો આપવાનો છે. ગુજરાત એક કૃષિ વ્‍યાપરિક કેન બનવા જઇ રહ્યું છે. જ્યાં ઘણા મત્‍સ્‍યપાલન, ફળ અને શાકભાજી, પશુપાલન, માળખાગત બાંધકામ અને નવીનત્તમ પ્રદ્યોગિકી ક્ષેત્રોમાં નિવેશના અવસરો પણ છે. ‘‘ખાધ અને કૃષિ’’ વ્‍યાપાર ગુજરાતમાં ૨૦૦૧ દરમિયાન રૂપિયા ૩૫,૪૫૬ કરોડ સાથે ૩,૮૮,૭૬૧ રોજગારીની તકો પૂરી પાડવા ૧૦૮૦ કરારો પર હસ્‍તાક્ષર થયેલા છે.

કૃષિ વ્‍યવસાય

રાજ્ય સરકારે એક વ્‍યાપક કૃષિ વ્‍યાપાર નીતિ તૈયાર કરેલ છે. તેના અનુસાર કેન્‍દ્રિત નીતિ દ્વારા મૂલ્‍ય વર્ધનની યોજનાની સાથે બજાર, કૃષિ સુવિધા, અનુસંધાન અને વિકાસ માટે જમીની ધોરણે પ્રોત્‍સાહન આપવાનું છે અને કૃષિ પ્રસંસ્‍કરણ એકાઇયોમાં સુરક્ષા પ્રબંધક પ્રણાલીના વિકાસ વધારો આપવાનો છે. ગુજરાત એક કૃષિ વ્‍યાપરિક કેન બનવા જઇ રહ્યું છે. જ્યાં ઘણા મત્‍સ્‍યપાલન, ફળ અને શાકભાજી, પશુપાલન, માળખાગત બાંધકામ અને નવીનત્તમ પ્રદ્યોગિકી ક્ષેત્રોમાં નિવેશના અવસરો પણ છે. ‘‘ખાધ અને કૃષિ’’ વ્‍યાપાર ગુજરાતમાં ૨૦૦૧ દરમિયાન રૂપિયા ૩૫,૪૫૬ કરોડ સાથે ૩,૮૮,૭૬૧ રોજગારીની તકો પૂરી પાડવા ૧૦૮૦ કરારો પર હસ્‍તાક્ષર થયેલા છે.

GSWAN Gujarat Tourism Vibrant Gujarat India.gov.in Apply for PAN Card Online